Er komt een moment dat de stuurknuppel, de gashendel en de pedalen niet meer volstaan: je wilt de rest van de cockpit, die panelen vol schermen en knoppen die een bureau in een cockpit veranderen. Dat is precies waar we ons vandaag op richten. De basisonderdelen, de joysticks en de chassis hebben we al uitgebreid besproken in de complete gids voor vluchtsimulators voor de pc; hier gaan we een stapje verder, naar de avionica en de instrumenten.

Lange tijd was dit onderwerp voorbehouden aan de meest fanatieke virtuele coureurs, die hun eigen dashboards in elkaar knutselden met tweedehands beeldschermen. De markt is veranderd. Honeycomb, Logitech, Winwing en nu ook MOZA Racing bieden kant-en-klare dashboards aan, en het onderwerp verdient eindelijk een aparte gids.

De avionica is wat het verschil maakt tussen een opstelling en een echte cockpit

Eerst even een opmerking over de terminologie, omdat dit steeds weer terugkomt en op forums vaak door elkaar wordt gebruikt. Bij Airbus zijn de systemen als volgt ingedeeld:

• FCU: het paneel op de kap van het instrumentenpaneel waarmee de automatische piloot wordt ingesteld (snelheid, koers, hoogte, verticale snelheid).
• EFIS-secties: aan beide zijden regelen ze de barometer en de modi van het navigatiescherm.
• MCDU: het numerieke toetsenbord met een klein kleurenscherm, waarop het vluchtplan wordt ingevoerd.

Boeing doet hetzelfde, maar noemt het anders: MCP voor de automatische piloot, CDU voor het vluchtbeheer. Haal deze twee werelden nooit door elkaar; dat is precies wat een beginnende simmer meteen verraadt.

Waarom is dit belangrijk voor je home cockpit? Omdat deze panelen precies dat bieden wat klassieke vluchtregelaars je niet geven. Met een stuurknuppel bestuur je het vliegtuig. Met een FCU en een MCDU kun je de vlucht beheren zoals een bemanning dat doet, zonder tijdens de nadering achter de muis aan te moeten jagen. Het is een kleine omschakeling: je kijkt naar de schermen in plaats van naar de cursor, maar juist dat maakt het verschil tussen een sessie waarin je speelt en een sessie waarin je vliegt.

Bij Airbus: FCU, EFIS en de beroemde MCDU

Dit is op dit moment waarschijnlijk het meest uitgebreide aanbod. In de betaalbare prijsklasse is er al jaren de Logitech Pro Flight-serie, bestaande uit kleine stapelbare modules (Switch Panel, Radio Panel, Multi Panel) die alle essentiële functies bieden zonder dat je je blauw betaalt. Veel mensen beginnen hiermee, en dat is prima.

MOZA Racing richt zich op dit segment met een meer hoogwaardige aanpak en een indeling die nauw aansluit bij de echte cockpit. Voor de Airbus A320 vormen twee panelen een geheel:

• MA3F EFCM (FCU + EFIS): het neemt de indeling ervan over en is verkrijgbaar in drie configuraties (alleen de FCU, de FCU met een EFIS, of de complete set met een linker- en rechter-EFIS). De dubbelrailige draaiknoppen, die je kunt duwen en trekken, bootsen de bediening in het vliegtuig na.
• MA3F FCD (MCDU): deze nabootst de MCDU van de A320, met een IPS-scherm van 5,1 inch, een behuizing van gegoten aluminium en toetsen met een duidelijke aanslag.

MOZA kondigt aan dat deze twee panelen standaard compatibel zijn met de Airbus-modellen in MSFS en X-Plane (de A320/A330, afhankelijk van de simulator en de versie daarvan), evenals met de A320-families van Fenix, ToLiss en FlightFactor. Met andere woorden: precies de vliegtuigen waarmee Airbus-liefhebbers vliegen. Op het gebied van fysieke MCDU’s heeft Winwing onlangs ook zijn eigen versie uitgebracht, wat aangeeft dat er vraag naar is. Je route zien verschijnen op een echt avionicascherm, met aan de ene kant een draaiknop en aan de andere kant een toetsenbord, geeft de voorbereiding van de vlucht weer wat meer plechtigheid, en het is precies dat extra ritueel dat mensen aanspreekt.

Even een tip: zo’n bordje is geen vervanging voor het lezen van een goede handleiding voor een add-on. Op het dashboard zie je de juiste knoppen, maar niet de procedure; hoe je het FMS moet gebruiken, leer je in het vliegtuig.

Bij Boeing: de CDU en de Amerikaanse school

Als u meer van de 737 houdt dan van de A320, geldt dezelfde logica, alleen is de apparatuur anders. De tegenhanger van de MCDU heet hier de CDU, en MOZA biedt deze aan met de MB7F FCD, de tweelingbroer van de Airbus-versie: hetzelfde 5,1-inch scherm, dezelfde metalen voorkant, maar een toetsenindeling en pagina’s die zijn afgestemd op de 737. MOZA kondigt aan dat het compatibel is met de toonaangevende 737-add-ons, met PMDG en iFly voorop – de add-ons die je onvermijdelijk tegenkomt als je serieus met Boeing vliegt.

Daar komt ook een verschil in gedrag naar voren, en dat is geen oppervlakkig verschil:

• Airbus werkt met autothrust, waarbij de gashendels niet uit zichzelf bewegen: de piloot zet ze in een van de standen (IDLE, CL, FLX/MCT, TOGA) en het FADEC-systeem regelt de stuwkracht.
• Boeing behoudt gemotoriseerde hendels die vanzelf verschuiven om de automatische besturing te volgen.

Bij een zelfgebouwde cockpit is er één belangrijk verschil: de meeste in de handel verkrijgbare instrumentenpanelen bootsen deze gemotoriseerde beweging niet na, en het verschil tussen een Airbus-module en een Boeing-module zit vooral in de indeling van de schaalverdelingen en het gevoel dat ze geven. De MOZA MTQis bijvoorbeeld geschikt voor zowel Airbus- (TQA) als Boeing-hendels (TQB), afhankelijk van de vliegschool waarvoor u kiest.

De glass cockpit, of de algemene luchtvaart die het scherm opgaat

In de algemene luchtvaart is de sfeer volledig veranderd. De zes analoge instrumenten behoren tot het verleden: in een moderne Cessna of Diamond wordt alles op schermen weergegeven, de beroemde ‘glass cockpit’. De standaard is de Garmin G1000-suite: twee identieke schermen, doorgaans geconfigureerd met een PFD voor de besturing en een MFD voor de kaart, de motor en de systemen.

MOZA speelt hierop in met de MGX1000, een G1000-type glass cockpit-paneel:

• een IPS-scherm van 10,4 inch met een resolutie van 1024×768, tot 500 nits;
• getande draaiknoppen en een kleine joystick met zeven richtingen;
• een DisplayLink-videoverbinding (via USB): dit is een andere aansluiting dan HDMI, waardoor u geen uitgang van de grafische kaart hoeft te bezetten.

Elke eenheid kan worden geconfigureerd als PFD of MFD, dus met twee modules stel je een complete glass cockpit samen. Wat compatibiliteit betreft, richt MOZA zich op vliegtuigen die standaard zijn uitgerust met G1000 in MSFS 2020/2024 en X-Plane 11/12, van de Cessna 172 tot de DA40 en de Kodiak 100. Voor wie vooral in de algemene luchtvaart vliegt, verandert dit de ervaring van een instrumentnadering behoorlijk. Je gaat van een instrumentenpaneel dat je moet ontcijferen naar een paneel dat je in één oogopslag kunt aflezen, en tijdens een drukke IFR-vlucht merk je het verschil meteen.

De strijd en DCS: panels die naar kerosine ruiken

De wereld van de luchtgevechten speelt zich op een heel ander niveau af, namelijk dat van DCS World, en de terminologie heeft er niets meer mee te maken. Een F/A-18 Hornet bestuur je niet alleen met de joystick: hij leeft via zijn DDI’s, zijn beheersschermen, zijn centrale AMPCD en zijn UFC, het bedienings- en invoerpaneel bovenaan het dashboard.

Op dit gebied is de FMP18 van MOZA een Hornet-frontpaneelsysteem aan dat het volgende combineert:

• twee DDI’s ende AMPCD (actief oppervlak van 7,1 inch bij 800×800);
• het FPP-frontpaneel en de bijbehorende bureauhouder;
• 95 knoppen, 16 draaiknoppen en in totaal 7 schakelaars;
• een magnetisch snelwisselsysteem.

En MOZA betreedt geen onontgonnen terrein: Winwing heeft daar naam gemaakt met zijn MFD’s en UFC Hornet, en merken als VKB bezetten de aangrenzende besturingspanelen. Het is een wereld van liefhebbers, veeleisend, en zeker niet de eerste plek waar je je budget in steekt. Maar voor wie zijn avonden in de Hornet doorbrengt, is het gevoel van echte schermen onder je vingers in plaats van een stortvloed aan muisklikken precies de immersie die je in DCS zoekt.

Dit alles opzetten: de echte vraag is het ecosysteem

Dan blijft nog de bevestiging over, en dat is vaak waar de opstellingen haperen. De MOZA-panelen worden bevestigd volgens de VESA 75-standaard voor beeldschermbevestiging, waardoor ze op een zwenkarm of een rig van aluminium profielen kunnen worden gemonteerd – hetzelfde soort frame dat al in de simracing wordt gebruikt. Andere merken maken nog steeds gebruik van hun eigen beugels of eenvoudige bureau-klemmen; controleer dit voordat je iets koopt. Voor de basis (rig/stick/controller) verwijzen we je naar de uitgebreide gids voor vluchtsimulators; hier hebben we het over de onderdelen die daarop worden bevestigd.

En dat is precies het argument van MOZA. Honeycomb blijft een uitstekende instapoptie voor de algemene luchtvaart (GA) met zijn Alpha-stuurwiel en Bravo-kwadrant, autopilootpaneel en geïntegreerde waarschuwingslampjes; Logitech blijft de meest toegankelijke modulaire keuze. Waar MOZA zich onderscheidt, is dat het de volledige keten bestrijkt: force-feedback-basissen, joysticks, Airbus-sidesticks, roerpedalen, gashendels, en nu ook de panelen, de avionica en het glass, allemaal aangestuurd door één enkele software, MOZA Cockpit. Je mengt geen vijf merken en vijf programma’s door elkaar: je bouwt stuk voor stuk een samenhangende cockpit op. Dit is niet de eerste aankoop die we een beginner aanraden. Het is eerder het einddoel waarnaar je je opstelling laat uitgroeien. En als je daar eenmaal bent, is dit het soort cockpit waarbij je stopt met knutselen om eindelijk te gaan vliegen.

En wat gaan we nu als eerste beklimmen?

De avionica en de instrumenten maken het verschil tussen een degelijke opstelling en een cockpit die je echt het gevoel geeft dat je aan het roer staat. Het goede nieuws is dat er eindelijk materiaal beschikbaar is om hiermee aan de slag te gaan, van een kleine instapmodule tot een compleet ecosysteem; iedereen kan zelf kiezen waar hij of zij begint.

Dan blijft nog de vraag die in de community steeds weer terugkomt: waar moet je beginnen? De MCDU die je handen tijdens de hele vluchtvoorbereiding bezig houdt, de glass cockpit die een GA-nadering compleet verandert, of het Hornet-frontpaneel voor de DCS-liefhebbers? Laat ons weten wat er als eerste op je dashboard staat.